Ščo nese jevropejśkij social-demokratiji Endi Bjornem, novyj Premjer-ministr Velykoji Brytaniji, imja jakoho peretvorylośa dľa bahaťox pryxyľnykiv lejborystiv na synonim nadiji?

Dvadćatoho lypńa vin otrymav kľuči vid Dauning-strit pisľa vidstavky Kira Starmera, zaveršyvšy odyn iz najdyvovyžnišyx polityčnyx manevriv u novitnij brytanśkij istoriji: čynnyj mer Velykoho Mančestera povernuvśa do parlamentu čerez dovybory, faktyčno vedučy kampaniju proty vlasnoho premjera, ščoby joho zaminyty. I zrobyv vin ce pid praporom ideolohiji, kotru sam nazvav “mančesteryzmom”.

Formulu Bjornem vyražaje prosto ta ambitno: “Mančesteryzm — ce kineć neoliberalizmu”. U svojij kampaniji vin zmaľovuvav Brytaniju, jaka sorok rokiv išla xybnym šľaxom — šľaxom derehuľaciji, pryvatyzaciji ta žorstkoji ekonomiji, ščo “vysmoktaly” z rehioniv ekonomičnu, sociaľnu j polityčnu vladu.

Propozycija Bjornema — “najbiľše perebalansuvanńa vlady” v istoriji krajiny: radykaľna devoľucija, peredača povnovažeń i bjudžetiv vid Vestminstera do mist i rehioniv. Symvolom ćoho zadumu je projekt “Nomer 10 Pivnoči” — ofis premjer-ministra v Mančesteri, jakyj maje staty “nervovym centrom rekonstrujovanoji Brytaniji”. Ce biľše, niž žest — ce zajavka na te, ščo sama heohrafija vlady maje zminytyśa.

Okrim toho, nadvažlyvym dľa Bjornema je povernenńa hromadśkoho kontroľu nad bazovymy posluhamy — vodoju, enerhijeju, žytlom, transportom. Same za joho merstva Velykyj Mančester stav peršoju objednanoju ahlomeracijeju, jaka povernula avtobusy pid miscevyj kontroľ pisľa deśatyliť derehuľaciji — j rezuľtat buv vidčutnym. Čy ne vperše za deśatylitťa u Mančesteri zris potik pasažyriv, koly maršruty povernulyśa v rajony, jaki pryvatni operatory pokynuly jak nerentabeľni.

Teoretyčnu osnovu dľa ćoho dosvidu zaproponuvav Meťju Lourens iz analityčnoho centru Common Wealth u koncepciji “Produktyvnoji deržavy”. Joho arhument vartyj uvahy social-demokrativ po vsij Jevropi: jakščo rynok koordynuje vyrobnyctvo čerez ciny, a deržava dobrobutu pererozpodiľaje joho plody čerez podatky j transfery, to potriben tretij stovp polityčnoji ekonomiji: deržava, jaka sama vyrobľaje — volodije j keruje kapitalom u bazovyx sektorax, buduje ta nadaje posluhy, a ne prosto rehuľuje j kompensuje.

Lohika tut taka: u sektorax neelastyčnoho popytu — enerhetyka, voda, žytlo, dohľad — rynkove vŕaduvanńa porodžuje ne konkurentnu dyscyplinu, a zbir renty. Deržava, za vyslovom Lourensa, “platyť za proval, ale ne maje prava joho vypravyty”. Publični korporaciji z deševšym kapitalom, dovhymy horyzontamy planuvanńa ta systemnoju koordynacijeju majuť rozirvaty ce kolo. Ce, napoľahajuť pryxyľnyky Bjornema ta Lourensa, ne aľternatyva fiskaľnij rozsudlyvosti — ce i je fiskaľna rozsudlyvisť.

Ća lohika pošyŕujeťśa j na inši sfery. Vystupajučy šče jak kandydat u Mančesteri, Bjornem apeľuvav do ročdejlśkyx kooperatoriv XIX stolitťa: jakščo vony zmohly stvoryty kooperaciju, ščob zdeševyty jižu, čomu my ne možemo z takoju ž vidvahoju zrobyty žytťa kraščym? Jak peršyj v istoriji premjer-ministr pid spiľnym praporom lejborystiv i Kooperatyvnoji partiji, Bjornem vbačaje v rozvytku kooperaciji velyku roľ dľa svojeji prohramy perebudovy Brytaniji.

My vže pobačyly efektyvnisť “mančesterśkoho” pidxodu na vyborax — koly centraľnymy dľa mera Bjornema staly uvaha do miscevyx problem ta cilkom reaľni, vidčutni zminy, vyboreć pidtrymav joho naviť za umov padinńa rejtynhiv partiji. Zreštoju, avtobus, jakyj znovu pustyly u tvij rajon, perekonuje ľudej značno krašče za buď-jaki polityčni manifesty.

Zvyčajno, neoliberalizm vidpovidaľnyj ne za vsi brytanśki problemy — boroťba z renťjerstvom ničoho ne hovoryť pro boroťbu z amerykanśkym texnolohičnym dominuvanńam, pro klimatyčnyj perexid čy pro bezlič inšyx problem, ščo stojať śohodni pered Velykoju Brytanijeju. Śohodni premjeru Bjornemu neobxidno vźatyśa za nyx — za reindustrializaciju, za vyborču reformu, za pyśmovu konstytuciju — j robyty ce paraleľno z boroťboju z naslidkamy bahatoričnoho neoliberaľnoho svavilľa.

Mančesteryzm poky ščo — ce radše nastrij i metod, niž zaveršena doktryna: devoľucija pľus publičnyj kontroľ nad bazovymy sektoramy pľus polityčnyj styľ blyźkosti. Je tut, ščopravda, ironija: Bjornem poobićav poky ne čipaty fiskaľnyx pravyl, uspadkovanyx vid Starmera j Riv, — tož “kineć neoliberalizmu” narazi dovedeťśa buduvaty neoliberaľnymy instrumentamy.

Tož jakščo Bjornemu vdasťśa vporatyśa z vyklykamy i ne zvesty svoji smilyvi plany do mylyx rozmov pro paby ta pyrohy, Jevropa otrymaje peršyj za bahato rokiv dijevyj pryklad toho, jak social-demokratyčna doktryna može onovytyśa i praćuvaty na praktyci. My, social-demokraty za mežamy Brytaniji, zatamuvaly podyx.