Kyjivśkyj proces slid rozhľadaty ne jak dyskusiju jak taku, a jak vidpravnu točku abo peršyj krok u spiľnij dijaľnosti jevropejśkyx socialistiv. Naša deklaracija može staty osnovoju dľa prohramy spiľnyx polityčnyx zaxodiv, jaka znajde svoje vidobraženńa v našij dijaľnosti na nacionaľnomu rivni. Ce označaje, ščo Kyjivśkyj proces maje staty zasobom, jakyj objednaje nas dľa spiľnyx dij u tyx pytanńax, de my vže vystupajemo jedynym frontom.
— Tilo Kra, člen Federaľnoho vykonavčoho komitetu Sojuzu Molodyx Socialistiv u SPD

Kineć hrudńa 1997 vyjavyvśa nadzvyčajno plidnym dľa jevropejśkyx socialistiv. Uprodovž kiľkox dniv — 19–23 hrudńa — u Kyjevi 40 delehativ vid 18 jevropejśkyx molodižnyx  orhanizacij stvoryly spiľnyj dokument, jakyj pidsumuvav roky dyskusij ta mav staty dorohovkazom dľa social-demokrativ, ščo stupaly v treťe tyśačolitťa.

Robota nad cym dokumentom uperše objednala predstavnykiv socialistyčnyx ta social-demokratyčnyx orhanizacij Zaxidnoji i Sxidnoji Jevropy: neščodavno zviľneni vid raďanśkoji okupaciji ukrajinci, bilorusy, estonci ta latvijci zmohly narešti staty povnocinnymy učasnykamy dialohu — rizkyj kontrast iz časamy, koly Socialistyčnyj Internacional faktyčno zalyšyv socialistiv Centraľno-Sxidnoji Jevropy bez holosu na mižnarodnij areni v 1976.

Temamy dyskusiji bulo obrano 5 napŕamkiv:

• Prava ľudyny ta demokratija
• Ekonomična ta sociaľna polityka
• Polityka u sferi myru
• Polityka ščodo molodi ta osvity
• Ekolohija

Na 15 storinkax bulo vyraženo kiľkadeśat tverdžeń, ščo, na dumku avtoriv, najkrašče vidobražaly prohramni vymohy molodyx social-demokrativ ta socialistiv. Z-pomiž jixnix pozycij dejaki vyperedyly svij čas, dejaki staly mejnstrimom,a dejaki buly vidkynuti.

Liza Pellinh (Švecija) holovuje v robočij hrupi, zliva poruč iz neju — Marko Tomič (Xorvatija)

Pozycija deklaraciji

Pro ščo ž vony domovylyśa? Deklaracija počynajeťśa ne z vymohy, a z podvijnoho zaperečenńa. Po-perše, vona vidkydaje komunistyčne rozuminńa “narodnoji demokratiji” — jake, jak zaznačajeťśa v nij, “spotvorylo ideju svobody ta emansypaciji žinok i čolovikiv”, stverdžujučy xybnu totožnisť deržavy ta hromaďanyna, “rozhľadajučy sociaľni prava bez ohľadu na prava na svobodu”.

Po-druhe, vona vidkydaje”liberaľno-konservatyvnu koncepciju nacionaľnyx hromaďanśkyx prav”, jaka harantuje svobodu “lyše formaľno”, bez uraxuvanńa “sociaľno-ekonomičnoho stanovyšča žinok i čolovikiv jak umovy svobody” — i tym samym vidkryvaje šľax do “čyslennyx ekonomičnyx nespravedlyvostej, bidnosti, ne hidnoji ľudyny”.

Na protyvahu obom koncepcijam, tekst čitko okresľuje vlasnu pozyciju: rozuminńa prav, ščo vymahaje “ne lyše svobody osobystosti, a j solidarnosti ta sociaľnyx harantij dľa vsix”, i spyrajeťśa na try pryncypy, prohološeni “neporušno čynnymy zavždy i vśudy”. Bazovi prava ta zaxyst osoby, za jakyx “uśa deržavna ta ekonomična vlada… pidpoŕadkovujeťśa hromadśkomu kontroľu”. Pravo kožnoho na učasť u žytti suspiľstva, sociaľne zabezpečenńa ta praću. A takož predstavnyćka demokratija z možlyvisťu pŕamoji demokratiji — “jak na nacionaľnomu, tak i na mižnarodnomu rivni”.

Kľučove pońatťa, jake varto zapamjataty — ekonomična vlada. A ne lyše deržavna. Zhidno z cym dokumentom, demokratija ne zakinčujeťśa za proxidnoju zavodu; xaj de zoseredžujeťśa vlada nad ľudśkymy žytťamy, tudy ž pošyŕujeťśa i vymoha suspiľnoho kontroľu. Majže vse, čoho deklaracija vymahaje dali — vid robotodavciv, vid JECB, vid pryvatyzatoriv, jaki na toj čas perekrojuvaly polovynu kontynentu, — vyplyvaje z cijeji peredumovy.

Prava ľudyny

“Usi formy spivžytťa, vkľučajučy šľuby homoseksualiv, — pohodylyśa delehaty, — majuť buty pryrivńani do instytutu šľubu”. Koly vony pysaly ce rečenńa, žodna krajina u sviti ne vyznavala odnostatevyx šľubiv; Niderlandy zrobyly ce peršymy lyše u 2001 roci, a biľšosti ridnyx krajin delehativ znadobylośa na ce šče odne čy dva deśatylitťa — pryčomu dejaki vidmovľajuťśa j dosi.

Kiľkoma ŕadkamy vyšče mistyťśa šče korotše i biľš neočikuvane rečenńa: “Kožen maje pravo zminyty svoju stať”. U 1997 roci ce vzahali navŕad čy fihuruvalo sered vymoh xoč deś u jevropejśkij polityci. Nimeččyna — čyji “Molodi socialisty” buly sered holovnyx avtoriv deklaraciji — zakripyla genderne samovyznačenńa na zakonodavčomu rivni u 2024 roci, čerez dvadćať sim rokiv, pisľa parlamentśkyx batalij, u jakyx do cijeji ideji stavylyśa jak do absoľutnoji novaciji.

Ta radykalizm na ćomu ne zakinčujeťśa. Viľnyj dostup do kontracepciji ta abortiv postaje v deklaraciji ne jak okreme superečlyve pytanńa, a jak skladova samoho prava na žytťa — vkľučena v te same rečenńa, ščo j svoboda, pryvatnisť i fizyčna nedotorkannisť. Taka konstrukcija perevertaje z nih na holovu umovy, za jakyx zazvyčaj rozhortajuťśa dyskusiji pro aborty: tut žytťu protystojiť same obmeženńa, a ne dostup.

Najbiľš maksymalistśkyj blok stosujeťśa peresuvanńa. “Kožnomu maje buty nadano pravo obyraty misce prožyvanńa, — prohološuje tekst. — Vizy porušujuť pravo kožnoho na viľne peresuvanńa”. Pravo na prytulok naležyť ne lyše tym, koho pereslidujuť z polityčnyx motyviv, ale j kožnomu, koho prymušujuť do vijśkovoji služby, kožnomu, čyj viľnyj vybir partnera dľa šľubu obmeženyj, i kožnomu, komu “zahrožuje ekolohična nebezpeka” — a ce pravo klimatyčnyx biženciv, sformuľovane za deśatylitťa do toho, jak ća katehorija uvijšla v serjozni pravovi dyskusiji (ščo vže stalośa), i do toho, jak vona bula zakriplena v zakoni (čoho šče ne stalośa). Prožyvanńa pererostaje u prynaležnisť: kožna ľudyna maje “pravo otrymaty hromaďanstvo krajiny, v jakij vona prožyvaje”, a rozdil pro polityčni prava jde šče dali, vymahajučy prava holosu u svojemu rehioni ta deržavi “nezaležno vid toho, čy maje vona hromaďanstvo cijeji deržavy, čy ni”.

I tut je šče odna pryxovana norma, jaku lehko ne pomityty: “Žodna osoba ne može buty dopytana deržavnymy orhanamy ta robotodavćamy ščodo jiji relihijnyx i polityčnyx perekonań abo seksuaľnoji orijentaciji”. Ci dva slova — “ta robotodavćamy” — perenośať uśu arxitekturu peredumovy peršoji častyny do katalohu prav. U takomu pročytanni, kerivnyk tak samo zvjazanyj vymohamy dotrymanńa hromaďanśkyx svobod, jak i deržava.

Čytajučy cej rozdil, musymo zupynytyśa ta zrobyty dekiľka remarok. Cej rozdil je plodom praci soroka ľudej, jaki pysaly joho za pryncypom odnostajnosti vprodovž pjaty dniv, i ce vidčuvajeťśa — dejaki formuľuvanńa je nežytťezdatnymy v tomu vyhľadi, v jakomu vony napysani. Ale ci nadmirnosti varto nazvaty same tomu, ščo vony je svojeridnym sertyfikatom avtentyčnosti dľa vśoho inšoho — cej dokument ne buv obtesanyj do toho rivńa, jakyj zdavavśa todi dośažnym, i tomu vin avtentyčno fiksuje perekonanńa, ščo dilyly v 1997 roci molodi social-demokraty Jevropy.

Ekonomika: Preventyvne zaperečenńa “Treťoho šľaxu”

Same v ekonomičnyx rozdilax deklaracija staje čymoś osoblyvym: poslidovnoju, punkt za punktom, vidpovidďu na dokumenty, jaki šče naviť ne buly napysani. V jiji centri — zaborona. “Nixto ne može buty zmušenyj pohodytyśa na robotu abo projty prohramu perepidhotovky jak umovu dľa otrymanńa dopomohy po bezrobitťu”.

Ce rečenńa zjavľajeťśa v rozdili pro bazovi prava, a potim — jedyne iz soteń vymoh deklaraciji — zjavľajeťśa znovu v ekonomičnomu rozdili, šče biľše pidsylene: “my rišuče vystupajemo proty modelej, za jakyx ľudej zmušujuť pohodžuvatyśa na robotu abo prohramu perepidhotovky jak umovu dľa otrymanńa dopomohy po bezrobitťu”.

Toj, xto zbyrav zbereženu arxivnu kopiju deklaraciji, vydilyv peršyj vypadok markerom; xtoś, kolyś, rozpiznav, ščo čerez visimnadćať miśaciv dokument Blera–Šredera zrobyv “prava ta obovjazky” — sociaľni vyplaty za umovy pracevlaštuvanńa — holovnym haslom jevropejśkoji social-demokratiji.

Šče čerez pjať rokiv SPD, čyja molodižna orhanizacija keruvala Kyjivśkym procesom i častkovo joho finansuvala, zakonodavčo zakripyla same toj mexanizm, jakyj jiji vlasni molodi členy dviči vidkynuly. Deklaracija ne prosto peredbačyla pojavu “Treťoho šľaxu” — vona zazdalehiď skazala jomu “ni”.

Ća vidmova gruntujeťśa na produmanij pozyciji, a ne na refleksi. Rozdil pro bezrobitťa nazyvaje svojix vorohiv: vin vidkydaje tezu pro te, ščo “minimaľnyj riveń bezrobitťa je neobxidnyj dľa pidtrymky konkurentospromožnosti” — doktrynu, jaka ne nazvana pŕamo, ale jaka same todi peretvoŕuvalaśa na zahaľnopryjńatu normu dľa centraľnyx bankiv; vidkydaje tverdženńa, ščo “hnučkisť i derehuľacija je kľučovymy zasobamy dľa stvorenńa robočyx misć”; vidkydaje zajavu, ščo bezrobitťa “ne je problemoju, oskiľky zdebiľšoho vono je dobroviľnym”. Zustričnyj arhument molodyx social-demokrativ je polityčnym, a ne texničnym: “Polityčne ta ekonomične toleruvanńa bezrobitťa je najbiľšoju pereškodoju dľa joho zmenšenńa”. Masove bezrobitťa, u takomu pročytanni, — ce vybir, zamaskovanyj pid pryrodnyj riveń.

Prohrama, pobudovana na ćomu fundamenti, mala najdyvniše posmertne žytťa z uśoho, ščo je v ćomu dokumenti. Kejnsianśke antycyklične vtručanńa, stverdžujeťśa v teksti, maje dijaty “prynajmni u jevropejśkomu vymiri”, ščob maty vplyv u hlobaľnij ekonomici. Tekst pŕamo posylajeťśa na “Bilu knyhu” Žaka Delora, vymahaje rozšyrenńa Tranśevropejśkyx merež na Sxidnu ta Centraľnu Jevropu i konkretyzuje finansuvanńa: čerez Jevropejśkyj investycijnyj bank ta Jevropejśkyj investycijnyj fond “šľaxom emisiji jevrooblihacij”. Ce slovo — u molodižnomu dokumenti 1997 roku.

Koly Jevropejśkyj Sojuz zreštoju vypustyv spiľni borhovi zobovjazanńa — na sumu €750 mlrd za prohramoju NextGenerationEU u 2020 roci — cej instrument zjavyvśa pid biľš vvičlyvoju nazvoju, ale šče v 1997 delehaty v Kyjevi namaľuvaly joho kreslenńa, až do instytucij-emitentiv. I vony vyznačyly pereškodu: “my vystupajemo proty obmežeń Maastryxtśkoho dohovoru ščodo deficytu ta borhu, jaki unemožlyvľujuť taki prohramy”. Jevrozoni znadobylaśa kryza suverennoho borhu, vtračene deśatylitťa i dva pryzupynenńa vlasnyx pravyl, ščob dijty do toho ž samoho vysnovku.

Zaproponovani nymy liky — “jevropejśkyj ekonomičnyj uŕad dľa kontroľu nad JECB”, jakyj by dbav pro zajńatisť, zrostanńa, cinovu stabiľnisť i sociaľnyj prohres ta buv pidzvitnyj Jevropejśkomu parlamentu, — zalyšajuťśa tijeju samoju slavnozvisnoju vidsutńoju polovynoju jevro; vaľuta j dosi maje centraľnyj bank bez ministerstva finansiv i monetarnu polityku bez demosu.

Pid usim cym ležyť analiz hlobalizaciji — hrubyj za mexanizmamy, ale pravyľnyj za napŕamkom. “Śohodni blyźko 80%» kapitalu cyrkuľuje na spekuľatyvnyx rynkax”, stverdžuje tekst (ću cyfru krašče ne pereviŕaty), “zapuskajučy spiraľ zdeševlenńa, v jakij deržavy ta kompaniji konkurujuť šľaxom znyženńa zarobitnyx plat”, todi jak profspilky, “vse šče dijučy lyše na nacionaľnomu rivni, ne znaxoďať vidpovidi na mižnarodnu aktyvnisť kapitalu”. Vidkyńte vidsotky, i vy otrymajete pojasnenńa finansovizaciji ta sociaľnoho dempinhu, do jakoho solidna ekonomična nauka dijšla čerez pivtora deśatylitťa, koly pisľa kraxu na ce stalo prystojno posylatyśa.

Odnak najbiľš oryhinaľni ekonomični ideji nadijšly vid sxidnyx delehativ, i vony vzahali ne vpysujuťśa v žoden zaxidnyj šablon. Ščodo pryvatyzaciji — kľučovoji polityky toho deśatylitťa — deklaracija proponuje poslidovnisť, a ne pryncyp: “pryvatyzuvaty slid lyše najhirši ta neefektyvni pidpryjemstva”; prybutkovi deržavni pidpryjemstva “majuť buty zaxyščeni, a ne pryvatyzovani, oskiľky vony je xorošoju bazoju dľa sociaľnyx harantij”. Vlasnisť, stverdžujeťśa v nij, je xybnoju zminnoju — “dľa efektyvnosti naspravdi ne maje značenńa, čy je firma deržavnoju, čy pryvatnoju. Efektyvnisť zaležyť vid sposobu upravlinńa”, — todi jak centraľne planuvanńa vidkydajeťśa na tomu ž podyxu jak “komunistyčnyj perežytok”.

Ce krytyka šokovoji terapiji, napysana zseredyny samoho šoku: zberežiť podatkovu bazu, prodajte rujiny, ocińujte menedžeriv za rezuľtatamy. Vona ne vidpovidala ani Vašynhtonśkomu konsensusu, ani prystosuvanńu zaxidnoji social-demokratiji do ńoho, i, možlyvo, same tomu nixto ne vźav jiji na ozbrojenńa.

Ne vse z ćoho rozdilu, odnak, vytrymuje pryskiplyvu perevirku. Pravo na strajk, “neobmežene, v tomu čysli z polityčnoju metoju”, zrobylo b buď-jakyj uŕad zaručnykom buď-jakoji konfederaciji profspilok.

32-hodynnyj robočyj tyždeń “zi zbereženńam masovoji kupiveľnoji spromožnosti” peredbačaje, ščo zarobitni platy možna prosto zadeklaruvaty. Konstytucijne “pravo na praću” zobovjazuje suspiľstvo do rezuľtativ, jakyx ne može zabezpečyty žodna konstytucija.

Ci rozdily je sumiššju— i v nij je te, v ščo naspravdi viryly livi do epoxy “Treťoho šľaxu”, bez prykras: deščo z ćoho na čverť stolitťa vyperedylo konsensus, deščo bulo vidverto nežytťezdatnym, a meža miž nymy v toj čas bula nevydymoju dľa vsix po obydva boky dyskusiji.

Myr, moloď, Spolučeni Štaty Jevropy

Rozdil pro myr — jedyne misce, de pravylo uxvalenńa rišeń ščodo deklaraciji odnostajnisťu vidverto triščyť po švax. Na odnij storinci deklaracija vyznaje, ščo NATO “dosi vidihraje važlyvu roľ v oboroni dejakyx jevropejśkyx krajin”, — a potim, kiľkoma abzacamy nyžče, zobovjazujeťśa v dovhostrokovij perspektyvi “rozpustyty NATO ta pobuduvaty hlobaľnu systemu bezpeky”. Obydva rečenńa buly uxvaleni konsensusom. Možna zdohadatyśa, jak same: delehaty z Varšavy ta Bratyslavy, čyji krajiny todi buly za ličeni miśaci do vstupu, jmovirno, stojaly za peršym; inši ž, heohrafično viddaleniši vid Rosiji abo liviši za pohľadamy — za druhym; pry ćomu fraza “v dovhostrokovij perspektyvi” vykonala dyplomatyčnu funkciju dohovirnoho zastereženńa. Ća storinka ne vyrišuje superečku 1990-x rokiv. Vona jiji zberihaje — zavedenu v hluxyj kut i zakonservovanu.

Ščo robyť cej rozdil važkym dľa čytanńa zaraz — ce ne te, v čomu vin pomylyvśa, a te, naskiľky bahato vin vhadav na šľaxu do cijeji pomylky. “Interes kožnoji krajiny ležyť u ploščyni bezpeky jiji susidiv”. Bezpeka “ne može buty spravoju okremyx deržav. Ce mižnarodne pytanńa”. Tekst zasudžuje “heopolityčnu hehemoniju ta podil Jevropy na sfery vplyvu”, vidkydaje intehraciju, ščo vykorystovujeťśa “jak instrument tysku odnijeji deržavy na inšu”, i napoľahaje na tomu, ščo buď-jaka jevropejśka arxitektura bezpeky “povynna intehruvaty obox — i Rosiju, i krajiny Centraľnoji ta Sxidnoji Jevropy”. Peredumovy buly absoľutno slušnymy; a ot prohnoz — postmilitarnyj svit, bezpeku jakoho harantuje reformovana OON, de vijna “ohološena poza zakonom” jak te, ščo zavždy je “naslidkom polityčnoho provalu” — ni. I pysaly vony ci ŕadky v Kyjevi.

Rozdil pro moloď, navpaky, je dokumentom, jakyj povnisťu znimaje svoji barjery: ce take sobi frojdivśke Vono, ščo vyruje pid vyvaženoju prohramoju. Tut ideal nazyvajeťśa bez najmenšoho soromu: “Naš ideal — bezklasove suspiľstvo”. Školy majuť vyxovuvaty “svidomyx ta aktyvnyx hromaďan, a ne prosto formuvaty pidpryjemnyćke myslenńa”, povynni navčaty “krytyčnosti” ta “tvorčoji rozumovoji nezaležnosti” — ća navčaľna prohrama, rečenńa za rečenńam, vybudovana jak pŕame zaperečenńa koncepciji “pracevlaštovuvanosti”, jaka oś-oś mala pidkoryty jevropejśki ministerstva osvity.

I same tut, zaxovana v pasažax pro zajńatisť, tema prymusovoji praci zarady socdopomohy povertajeťśa u vbranni molodižnoji polityky: “Ne sankciji možuť stymuľuvaty zajńatisť, a stvorenńa neobxidnyx umov ta posluh, jaki dozvoľať molodi buty biľš «pracevlaštovuvanoju» ” — pryčomu ironični lapky navkolo ostanńoho slova nesuť u sobi biľše teoretyčnoho zmistu, niž zdajeťśa. Nadavaty možlyvosti, a ne prymušuvaty — holovna ideja deklaraciji, pereformuľovana dľa potreb vlasnoho pokolinńa.

Vysnovok zbyraje vse ce vojedyno i vkazuje punkt pryznačenńa: “federatyvna deržava Jevropa z pŕamoju demokratijeju ta muľtykuľturnym suspiľstvom”, de nacionaľnyj suverenitet “častkovo rozpodiľajeťśa”, oskiľky ekolohija, bidnisť ta spravedlyvisť — ce “pytanńa, vid jakyx zaležyť vyžyvanńa ľudstva”, i oskiľky “nyni panivna doktryna Jevropy vnutrišńoho rynku, jakoju jiji bačyť liberaľno-konservatyvna koncepcija, ne zdatna vporatyśa z cymy vyklykamy”. Cej ostannij verdykt je povorotnym momentom jak dľa samoho rozdilu, tak i dľa vsijeji epoxy. Jixńoju vidpovidďu na hlobalizaciju bulo biľše Jevropy — demokratyzovanoji ta sobornoji.

Te ž, ščo istorija pidnesla jim uprodovž nastupnoho deśatylitťa, bulo biľšym obśahom Jevropy rynkovoji — rozšyrenńa bez sociaľnoho sojuzu, jedyna vaľuta bez ekonomičnoho uŕadu i vnutrišnij rynok jak jedyna doktryna, ščo vyžyla. Federacija, jaku vony ujavľaly, tak i ne zjavylaśa. A ot Jevropa, pro jaku vony zasterihaly, — tak.

Balans reform

Pokladiť deklaraciju poruč iz čverťu stolitťa, ščo mynula vidtodi, i dvi kolonky sformujuťśa majže sami soboju.

Kolonka zdijsnenoho — dovha. Šľubna rivnisť, jakoji vymahaly todi, koly jiji ne isnuvalo nide u sviti, nyni je zakonom na biľšij častyni karty krajin-pidpysantiv. Genderne samovyznačenńa uvijšlo v nimećke zakonodavstvo u 2024 roci — na dvadćať sim rokiv pizniše za iniciatyvu vlasnoho molodižnoho kryla. Spiľnyj jevropejśkyj borh — jevrooblihaciji, nazvani ta detaľno rozpysani v Kyjevi až do instytucij-emitentiv, — zjavyvśa u 2020 roci v obśazi €750 mlrd pid vyviskoju NextGenerationEU. Maastryxtśki pravyla ščodo deficytu bjudžetu, proty jakyx vony vystupaly, buly pryzupyneni, porušeni, reformovani, i v nyx prosto tyxo perestaly viryty. Čotyrydennyj robočyj tyždeń, jakyj vony vymahaly zaprovadyty dyrektyvno, teper testujeťśa konsaltynhovymy kompanijamy. Deržavni investyciji ta promyslova polityka, ščo vvažalyśa jeresśu v 1998-mu, u 2026 roci staly respektabeľnym mejnstrymom.

Kolonka nezdijsnenoho — ne menš promovysta. Bezvizovyj svit tak i ne nastav; Jevropa pobuduvala ščoś absoľutno protyležne. 32-hodynnyj robočyj tyždeń zalyšajeťśa lyše vymohoju. Spolučeni Štaty Jevropy zaraz, zdajeťśa, šče dali, niž todi, koly pro nyx pysaly. A fraza “u dovhostrokovij perspektyvi my virymo v rozpusk NATO” — ce, mabuť, te rečenńa v uśomu dokumenti, ščo postarilo najhirše.

Provediť paľcem po obox kolonkax, i vymaľujeťśa zakonomirnisť, ščo vartuje biľše, niž buď-jakyj okremyj punkt. Vtilylyśa v žytťa ti vymohy, ščo rozšyŕuvaly indyviduaľni prava abo naroščuvaly fiskaľnu spromožnisť — ti iniciatyvy, jaki možna bulo pohlynuty, ne porušujučy pry ćomu rozstanovky ekonomičnyx syl. A vidmerly same ti vymohy, ščo začipaly ću vladu: bezumovna sociaľna dopomoha, pravo na strajk, zbereženńa deržavnyx pidpryjemstv u vlasnosti deržavy, pidzvitnyj parlamentu ekonomičnyj uŕad. Zasadnyča peredumova deklaraciji — pro te, ščo mandat demokratiji pošyŕujeťśa na ekonomičnu vladu, a ne lyše na deržavnu — ce jedyne položenńa, jakoho nemaje v žodnij z kolonok balansu, bo joho nixto tak i ne sprobuvav realizuvaty.

Ce pidvodyť nas do porivńanńa, navkolo jakoho i krutyvśa veś cej tekst. Dokument Blera–Šredera dav vidpovidi na ti sami pytanńa čerez visimnadćať miśaciv, vyhrav deśatylitťa, keruvav kontynentom — i joho centraľni doktryny (prymusova praća za socdopomohu, hnučkisť rynku ta suvora ekonomija) postarily nabahato hirše, niž biľšisť iz toho, pro ščo sorok molodyx delehativ odnostajno domovylyśa v zymovomu Kyjevi.

Nixto ne pyše retrospektyv, nazyvajučy dokument-peremožeć proročym. Natomisť dokument, ščo prohrav, vyjavyvśa kraščym prohnozom, i dokazom ćoho je te, ščo joho vymohy prodovžujuť vtiľuvatyśa v žytťa — iz zapiznenńam, pid inšymy nazvamy ta z prypysuvanńam zasluh inšym ľuďam.

Tekst zaveršujeťśa bačenńam: “Vidkryta i ľuďana Jevropa v solidarnomu ta ekolohično družńomu sviti je bačenńam i metoju polityky nas, molodyx socialistiv ta social-demokrativ Jevropy!” Jak polityčnyj projekt, Kyjivśka deklaracija zaznala povnoho kraxu. Ale jak istoryčne mirylo — jij nemaje rivnyx: ce zlipok toho, u ščo viryla jevropejśka social-demokratija v ostanńu myť, koly jij šče dozvoľalośa mrijaty — perš niž majbutńe, jake vony nakreslyly, skasuvaly, ščoby potim povertaty obrizky z ńoho šmatok za šmatočkom.