2003 rik. Deputat Verxovnoji Rady Ukrajiny vid frakciji “Naša Ukrajina” Taras Čornovil podaje na rozhľad zakonoprojekt, v jakomu proponuje vnesty zminy do Kryminaľnoho kodeksu Ukrajiny i zaprovadyty kryminaľnu vidpovidaľnisť hromaďan Ukrajiny za členstvo v masonśkyx ložax.

“Isnuvanńa buď-jakyx orhanizacij, jaki vymahajuť vid svojix členiv nevyznanńa zakoniv abo vymahajuť vid nyx absoľutnoji pokory, zokrema vsupereč zakonam i na škodu deržavi, je neprypustymym. A stvorenńa takyx struktur abo členstvo v nyx maje karatyśa kryminaľno, ščo na śohodni ne peredbačeno okremoju statteju Kryminaľnoho kodeksu”, — pojasńuje Čornovil u pojasńuvaľnij zapysci do zakonoprojektu.

Cej zakon Čornovil vnosyť nesprosta. Nezadovho do ćoho lider socialistiv Oleksandr Moroz vystupyv iz rezonansnoju zajavoju: “Ponad 300 predstavnykiv vyščoho kerivnyctva Ukrajiny je členamy masonśkoji loži — ordenu Svjatoho Stanislava,  sered jakyx devjanosto heneraliv, bahato deputativ parlamentu i naviť družyna prezydenta Ľudmyla Kučma”. V Ukrajini počynajeťśa t.z. “masonśkyj skandal”.

Anty-masonśka rytoryka objednala todi šyrokyj spektr ukrajinśkoji polityky: Lukjanenko, Juščenko, Tymošenko, Moroz ta Symonenko — vsi, vid nacionalista do komunista, — objednalyśa byty masona.

“Stvorenńa buď-jakoho objednanńa, jake stojiť nad usima z usiľakymy rycarśkymy tytulamy, superečyť ne tiľky Konstytuciji, a j ukrajinśkij mentaľnosti, zvyčajevomu pravu… Perekonani, novitńe masonstvo, v jaku b odežynu ne oďahalośa, ne povynne zakorińuvatyśa na ukrajinśkij zemli. Vyščym zvanńam dľa predstavnykiv vlady maje buty zvanńa hromaďanyna i spravžńoho patriota Ukrajiny”, — jdeťśa v spiľnij zajavi čotyŕox opozycijnyx frakcij (“Naša Ukrajina”, BJUT, SPU, KPU) 4 ľutoho 2003 roku.

Ta žodnyx zviľneń ne vidbudeťśa, a zakonoprojekt Čornovola ne rozhľanuť vserjoz — i, ne v zmozi pidtrymuvaty skandal dali, opozycija zhodom vyznaje svoju porazku j zabude pro orden Svjatoho Stanislava. Za nymy pro “masonśkyj skandal” zabude j Ukrajina — xoča obstavyny ta zmist ćoho farsu majuť dľa ukrajinśkoho polityčnoho dyskursu nabahato biľši implikaciji, niž zdajeťśa, niž zdajeťśa.

Ščo vzahali take “orden Svjatoho Stanislava”?

“Zajava Oleksandra Moroza duže smišna dľa vsix, xto ščoś znaje pro masonstvo — adže orden Stanislava, jak i ynši ordeny takoho rivńa, maje z masonstvom šče menše spiľnoho, niž Social-demokratyčna partija (objednana) z evropejśkoju social-demokratijeju…” — prokomentuvav skandal v intervju peršyj Provincijnyj majster Dystryktu “Ukrajina” Oleksandr Kryvenko.

Vse, ščo možna bulo skazaty pro orden Svjatoho Stanislava, skazala v 2003 roci Ukrajinśka Pravda: dostupnoju movoju — ce mižnarodnyj “loxotron”, jakyj ničym ne vidrizńajeťśa vid inšyx pokupnyx premij, kotrymy zavždy ľubyly bŕazkaty predstavnyky ukrajinśkoji polityčnoji ta biznes-elity. Prosto na vidminu vid “Žinky tyśačolitťa”, otrymuvanńa cijeji nahorody suprovodžujeťśa veselym karnavalom, de možna oďahnuty kosťum lycaŕa. A šče pobačyty v kosťumi lycaŕa Kobzona, Povalij ta Kravčuka.

My dostemenno ne znajemo xto same pidklav Morozovi propozyciju publično vystupyty proty cijeji orhanizaciji; mih že vystupyty proty, skažimo, struktury “Zolotoji Fortuny” — orhanizaciji, jaka v kučmivśki časy zajmalaśa nahorodženńam “kryštalevyx sloniv”. Ta žarty žartamy, a vybir ordenu Sv. Stanislava buv ne vypadkovym: “masonśka zmova” nikoly ne bula samostijnoju fihuroju, a lyše zručnoju obolonkoju u poľuvanni na vtajemnyčenyx vorohiv. Te, ščo demokratyčna opozycija ne prosto ne vidxrestylaśa vid cijeji konspirolohiji, a navpaky — z radisťu porynula v “antypolityku” ta pošuk zmovnykiv u vladi, dosi zalyšajeťśa nepropraćovanym epizodom kolektyvnoji polityčnoji biohrafiji ukrajinśkyx demokrativ.

Zakrytťa “Siľśkyx vistej” ta antysemityzm po-socialistyčnomu

Zahravanńa z teorijamy zmovy ridko mynajuť bezslidno. I jakščo “masonśkyj skandal” buv radše polityčnym farsom, to vže za 11 miśaciv movčanńa demokratyčnoji opozyciji ščodo akcij pošuku vnutrišnix vorohiv nabulo značno poxmurišyx rys.

U 2004 roci v Ukrajini rozhorivśa novyj skandal — ćoho razu navkolo postanovy sudu zakryty hazetu “Siľśki visti”.

Proisnuvavšy do toho 84 roky, hazeta — de publikuvala svoji oficijni materialy Socialistyčna partija Oleksandra Moroza — nadrukuvala statťu profesora MAUP Vasyľa Jaremenka, kotryj stverdyv, ščo nibyto “v Ukrajinu [v 1941] razom z fašystamy pryjšla 400-tyśačna orda jevrejiv-esesivciv” ta ščo jevreji navmysno znyščuvaly ukrajinciv u 1932–1933 rr.

Zvisno, nyzka hazet, i zokrema “Večirnij Kyjiv”, i do toho rehuľarno pošyŕuvaly antysemitśki naratyvy. Na jixnix storinkax, napryklad, zaperečuvavśa fakt masovyx rozstriliv jevrejiv i sama trahedija Babynoho Jaru. Ta vperše v istoriji sučasnoji Ukrajiny proty hazety bulo porušeno spravu za rozpalenńa nacionaľnoji vorožneči.

Vlada Kučmy dijala cilkom u svojemu styli: sud nad “Siľśkymy visťamy” buv rozpravoju nad opozycijnym media; reaľnyj antysemityzm avtora stav lyše podarunkom i zručnoju začipkoju dľa cenzury. Ale reakcija demokratyčnoho taboru vyjavylaśa ne menš symptomatyčnoju. Zamisť toho, ščob zaxyščaty svobodu slova, žorstko zasudyvšy pry ćomu ksenofobiju, opozycija obrala slipotu. Dľa Moroza ta Tymošenko hazeta zalyšylaśa prosto žertvoju režymu, a jiji antysemitśkyj vypad — dribnyceju, ne vartoju publičnoho osudu. Jak zajavyv todi v eteri “5 kanalu” Ivan Bokyj, ščo buv členom redkolehiji “Siľśkyx vistej” ta zastupnykom Moroza po frakciji v VRU, “ničoho pohanoho ća hazeta ne publikuvala”, a statťa Jaremenka — ce bula lyše postanovka problemy mižnacionaľnyx vidnosyn.

Čy pidrostuť kolyś ukrajinśki demokraty?

Čy pereroste kolyś ukrajinśkyj demokrat svoju dyťaču xvorobu populizmu, symptomom jakoji je movčazne poturanńa pečernij konspirolohiji? Naš čas ne bidnyj na serjozni vyprobuvanńa — i same v nyx, a ne v deklaracijax, vin davatyme vidpoviď.

Na dumku spadaje bahato vyklykiv: čy vtrymajeťśa vin vid spokusy pojasńuvaty nenavysnoho jomu prezydenta ne politykoju, a patolohijamy — kokajinom, prynaležnisťu do ahentury, tajemnymy xaźajamy?

Čy zmože vyznaty, ščo istoryčni fihury v panteoni herojiv ne je svjatymy i česnisť vymahaje dyvytyśa na nyx bez retuši?

Zhadajmo, jak pryklad, Levka Lukjanenka — “baťka” Aktu prohološenńa nezaležnosti Ukrajiny 24 serpńa 1991 roku, jakyj vvažav, ščo potribno pozbavľaty ukrajinśkoho hromaďanstva odruženyx z predstavnykamy inšyx ras (ne utočńujučy xto do jakoji naležyť). Navŕad čy ščyryj demokrat — nevažlyvo, na centrolivyci čy centropravyci — može projty povz, ne dodavšy osudu takyx pohľadiv xoča by pid ziročku* v čerhovomu panehiryku.

Zrilisť ruxu, jakyj stavyť pered soboju ideal pobudovy česnoji deržavy, ja perekonanyj, maje vymiŕuvatyśa tym, čy zdaten vin česno dyvytyśa na vlasni hrixy. “Masonśkyj skandal” i istorija z “Siľśkymy visťamy” nezručni same tym, ščo v nyx ne bulo zovnišńoho voroha, na jakoho možna vse spysaty: ce istoriji pro spokusu, jakij demokraty piddalyśa zarady elektoraľnyx očok — i, jak naslidok, pidlyly vohńu v prymordiaľne maslo pečernoji ksenofobiji.