Redakcija Ziročky* predstavľaje Vam rozmovu holovnoho redaktora žurnalu, Leśa Jakovyšyna, z pres-sekretarem Donśkoho Respublikanśkoho Ruxu Kosťantynom Kačalovym.

Donśkyj Respublikanśkyj Rux — ce stvorena v 2025 na emigraciji orhanizacija, ščo objednuje vyxidciv z Rostovśkoji ta Volhohradśkoji oblastej RF, jaki prahnuť stvorenńa na terytoriji cyx oblastej nezaležnoji demokratyčnoji deržavy — Donśkoji Respubliky.

My podajemo našu rozmovu v oryhinaľnomu vyhľadi, vidredahovanu lyše zadľa čytaćkoji zručnosti.

⁂

Jakovyšyn: Rozkažiť, buď laska: ščo take donśkyj rux? Jakym je istoryčne pidgrunťa nezaležnosti Donśkoji zemli? 

Kačalov: Počnemo z dosyť dalekoji istoriji. U 1707 roci moskovytam ne vdalośa syloju vstanovyty svoji poŕadky na Donu. Vporatyśa z donśkym vijśkom Kondratija Bulavina vony zmohly lyše u 1709 roci, pidkupyvšy kiľkox kozaćkyx polkovnykiv. Z ćoho momentu my vedemo vidlik periodu moskovśkoji okupaciji donśkyx i volźkyx zemeľ.

Povnisťu peretvoryty Volho-Donśke mežyriččja na zvyčajnu «huberniju» jim tak i ne vdalośa. Donśki kozaky prodovžuvaly žyty dosyť avtonomno: u nyx buly svoji voľnosti, svij uklad i svoji tradyciji.

Istoriji Stepana Razina ta Omeľana Puhačova (do reči, obydva vony rodom z odnijeji stanyci — Zymovejśkoji) povtoŕuvaty nemaje sensu. Dostatńo pidkreslyty: naš narod zavždy buv voľnym i nikoly ne vvažav moskovytiv “bratnim narodom”. Dľa nas vony buly j zalyšajuťśa zaharbnykamy. Same ća istoryčna pamjať zihrala vyrišaľnu roľ, koly u 1917 roci zjavylośa vikno možlyvostej.

25 žovtńa (7 lystopada) 1917 roku, odrazu pisľa biľšovyćkoho perevorotu v Petrohradi, donśkyj otaman Oleksij Kaledin oholosyv, ščo Vijśkovyj uŕad Donu bere na sebe vśu povnotu vlady. Troxy zhodom bula prohološena Donśka respublika — Vsevelyke Vijśko Donśke. Ce bula povnocinna moloda deržava zi svojeju armijeju, vaľutoju, konstytucijeju ta mižnarodnymy zvjazkamy (zokrema z Ukrajinoju za heťmana Skoropadśkoho j za Petľury).

Te, ščo stalośa dali, dobre vidomo: druha okupacija tryvaje j do śohodni. Pisľa rozpadu SRSR na Donu znovu spalaxnuly syľni samostijnyćki nastroji, prote Moskvi vdalośa zahnaty jix u pidpilľa — za svojeju staroju tradycijeju: odnyx otamaniv ubyly abo posadyly, inšyx pidkupyly.

Istoryčne obgruntuvanńa nezaležnosti Donśkoji zemli — ce bahatovikova tradycija voľnyx zemeľ vid davnyny do petrovśkyx časiv, potim faktyčna avtonomija u skladi Rosijśkoji imperiji i, narešti, Donśka respublika 1918–1919 rokiv.

Śohodni Donśkyj Respublikanśkyj Rux zajavľaje pro svoju pŕamu nastupnisť Vsevelykomu Vijśku Donśkomu jak ostannij lehitymnij deržavi na Volho-Donśkij zemli.

Jakovyšyyn: Jak postav Donśkyj Respublikanśkyj Rux? Čoho prahne? Z koho skladajeťśa?

Kačalov: Jevropejśke predstavnyctvo Donśkoho Respublikanśkoho Ruxu vynyklo nevdovzi pisľa počatku povnomasštabnoho vtorhnenńa u 2022 roci, koly nezhodni z moskovśkym režymom žyteli Volho-Donśkoho mežyriččja počaly vyjiždžaty z RF.

Pidtrymujučy zvjazok iz tymy, xto zalyšyvśa, my zrozumily, ščo isnuje zapyt na «dyplomatyčne predstavnyctvo» donśkoho narodu za kordonom. Ľuďam bulo važlyvo, ščob svit diznavśa: na Donu je serjozne prahnenńa do nezaležnosti.

Iniciatorom stvorenńa ruxu stav Andrij Prošakov — vidomyj u rehioni hromadśkyj dijač, pyśmennyk, kolyšnij fermer. Jak vidomo, niščo ne zupynyť ideju, čas jakoji nastav. U berezni 2024 roku Andrij opublikuvav Manifest ruxu, a rivno čerez rik my provely ustanovči zbory DRR.

Śohodni u nas je predstavnyky v kiľkox krajinax, a naši kozaky vojujuť u skladi Syl Oborony Ukrajiny.

DRR skladajeťśa z najriznomanitnišyx ľudej — vijśkovoslužbovciv, studentiv, istorykiv, pyśmennykiv, inženeriv, žurnalistiv, muzejnyx pracivnykiv. Po suti — z tyx samyx ľudej, z jakyx skladajeťśa sam donśkyj narod.

Naši cili: vidnovlenńa istoryčnoji spravedlyvosti ta zviľnenńa terytoriji Donśkoji Respubliky vid okupaciji, a takož vidrodženńa donśkoho kozaćkoho narodu jak povnocinnoji naciji.

SRSR vdalośa te, čoho ne zmohla zrobyty Rosijśka imperija: miľjony kozakiv buly fizyčno znyščeni — spočatku henocydom «rozkozačenńa», potim Holodomorom, a zhodom — totaľnoju asymiľacijeju. U našoho narodu vidibraly naviť pravo nazyvatyśa narodom. My majemo namir vypravyty take stanovyšče.

Jakovyšyn: Jakoju vy vbačajete Donśku respubliku majbutńoho? Xto formuje vašu prohramu? 

Kačalov: Holovnyj deviz našoho ruxu — «Voľa Donu — vyšče tronu!»

Ce j je osnova našoji ideolohiji: nixto, krim samoho naselenńa Donśkoji Respubliky, ne maje prava vyrišuvaty, jak nam žyty.

My aktyvno obhovoŕujemo majbutnij ustrij deržavy, publikujemo prohramni statti ta propozyciji. Odnak na danomu etapi ce lyše okremi frahmenty pazla. Respublika — ce spiľna sprava vsix jiji žyteliv.

Jakovyšyn: Ščo je holovnym v ideolohiji ruxu?

Kačalov: My nazyvajemo sebe donśkymy respublikanćamy ne vypadkovo: nam blyźka amerykanśka modeľ druhoji polovyny XIX stolitťa — maksymaľna svoboda na nyzovomu rivni pry čitkomu rozmežuvanni povnovažeń miž centrom i rehionamy (stanyćamy, jurtamy, mistamy).

Napryklad, žyteli stanyć Donśkoji Izlučyny možuť vyrišyty, ščo v nyx obovjazkovym bude vidkryte nosinńa zbroji. Žyteli Volhohrada — zaprovadyty podatok na dyzeľni avtomobili. Holovne — ščob dotrymuvalyśa zahaľnyx federaľnyx zakoniv, splačuvalyśa podatky j normaľno funkcionuvala armija.

Jakovyšyn: Čy jde robota nad projektom Konstytuciji (čy vplyvajuť na neji mynuli projekty, jak ot projekty konstytuciji Kozakiji 1932 ta 1939)?

Kačalov: Ščodo Konstytuciji: ostannim lehitymnym konstytucijnym aktom na Donu zalyšajuťśa «Osnovni Zakony Vsevelykoho Vijśka Donśkoho», uxvaleni Velykym Vijśkovym Kruhom u 1918 roci. Jix lehitymnisť nixto ne skasovuvav.

Nova Konstytucija može buty rozroblena j uxvalena lyše pisľa prohološenńa Deklaraciji pro vidnovlenńa nezaležnosti ta sklykanńa lehitymnoho Velykoho Vijśkovoho Kruha. Ščo same bude v jiji osnovi — pokaže sam Kruh.

Jakovyšyn: Jaki v ruxu je zvjazky z kozaćkoju diasporoju ta inšymy ruxamy, ščo boŕaťśa za nezaležnisť vid RF? Jakymy je stosunky DRD z rosijśkoju opozycijeju? 

Kačalov: My sami je častynoju kozaćkoji diaspory. U skladi ruxu dije “Zahaľnokozača stanyća Dornštadt” — orhanizacija, zasnovana emihrantamy peršoji xvyli v seredyni XX stolitťa. Zaraz my vedemo perehovory pro spivpraću j z inšymy starymy kozaćkymy orhanizacijamy v emihraciji.

Z inšymy nacionaľno-vyzvoľnymy ta rehionaľnymy ruxamy my aktyvno spivpraćujemo j beremo učasť u spiľnyx mižnarodnyx zaxodax. U nas uže pidpysano uhody z ruxamy čerkesiv, nohajciv, udmurtiv, tatar, inhermanlandciv, kalmykiv. Prekrasni stosunky sklalyśa z Uŕadom Čečenśkoji Respubliky Ičkerija v ekzyli ta z Kavkaźkym Sojuzom. My hotovi spivpraćuvaty z usima, z kym u nas spiľnyj šľax.

My vže zaraz robymo stavku na dyplomatiju. U nas vstanovleno roboči kontakty z parlamentaŕamy ta MZS Lytvy, tryvaje pidhotovka spiľnoho zaxodu z ukrajinśkymy parlamentaŕamy v Kyjevi.

Jakovyšyn: A jakymy DRD vbačaje stosunky majbutńoji Donśkoji respubliky z Ukrajinoju — ta z JES?

Kačalov: Ščodo majbutńoho: jakščo podyvytyśa na kartu, Volho-Donśke mežyriččja zajmaje stratehične položenńa jak na osi Pivnič–Pivdeń, tak i Sxid–Zaxid. Naši zemli — ce pryrodni vorota miž cyvilizacijamy. My bačymo majbutńu Donśku Respubliku jak krajinu-frontyr, jakij neobxidni micni sojuznyćki stosunky z susidamy.

 Hovoryty pro konkretni stosunky z JES poky ščo zarano, xoča my, bezumovno, vidnosymo sebe do jevropejśkoji cyvilizaciji. Xto znaje, možlyvo, biľš aktuaľnoju vyjavyťśa ideja “Sxidnoho Intermariumu” — sojuzu Ukrajiny, Donśkoji Respubliky ta respublik Kavkazu.